Tag Archives: vluchtelingen

Wachten tot het ook bij ons genoeg pijn gaat doen

Toen vorig jaar mijn vriend en studiegenoot op weg naar Bali in de MH17 uit de lucht geschoten werd, en ik in Nederland terugkeerde nadat ik een leraren trainingsprogramma voor Syrische vluchtelingen in Libanon had opgezet, werd het mij pijnlijk duidelijk hoe ver Syrië en de Oekraïne van de gemiddelde Nederlander af liggen. Mijn waarschuwingen dat het niet lang zou duren voordat de gigantische problemen die zich aan de deur van Europa ophopen, ook ons fort zouden binnendringen, werden toen nog niet serieus genomen: Komen die tijden, komen die plagen. Nu: de eerste ‘vluchtelingen’ plaag is gearriveerd.

Door: Ruben Elsinga, Center for Middle Eastern Studies, Lund University, Sweden

 De ‘naïeve barmhartigen’ en het ‘opvang-in-hun-eigen-achtertuin’ kamp

Als iemand die zich al vele jaren vooral bezig houdt met de Syrische crisis ‘in de regio’, onder andere in Libanon waar mijn kleine NGO onder andere al 2 jaar leraren training geeft aan Syrische vluchtelingen,  weerspiegelt de traan die van het Nederlandse collectieve gelaat druppelt na het zien van dat ene aangewassen kind op het strand van Bodrum, niet alleen de allang vertroebelde medemenselijkheid, maar vooral ook de totale vervreemding van Nederland en Europa met zijn omgeving.

Twee kampen beginnen zich te vormen. Allereerst is er het kamp van de naïeve barmhartigen. Met het verschijnen van de foto van het jongetje in Bodrum, is dit kamp nieuw leven in geblazen, nadat het jarenlang in slaap gesukkeld was sinds de eerste spannende naïef hoopvolle jaren van de vroege Arabische lente. Dit kamp zwelt aan met goed bedoelende Nederlanders die plotseling hun overtollige kleding doneren, de Syrië crisis in hun achtertuin in beeld gaan brengen of hun huizen open stellen voor vluchtelingen.

Het andere kamp is dat van ‘opvang-in-hun-eigen-achtertuin’. Dit kamp wordt vooral gedreven door de angst dat het eigen tuintje onder de voet gelopen wordt. Woordvoerders van dit kamp, zoals Arnold Karskens wiens perspectief op de wereld lijkt te zijn beperkt door over-exposure met het koude opportunisme van de oorlogseconomie, en menig rechts politicus, refereren aan ‘economische’ motieven voor de vlucht en combineren deze referentie met een halfbakken strategie die beweerd dat opvang in de regio veel beter is voor iedereen en uiteindelijk de enige ‘oplossing’ is.

Beide kampen komen samen in de regio, bijvoorbeeld in Libanon. Daar is het de naieve barmhartigheid van de Europese bevolking en de politieke strategie van ‘opvang in de regio’, die samen komen in het VN en non-profit vluchtelingenwezen, maar helaas tot zover nog geen resultaat opleveren. Het probleem met de ‘opvang-in-hun-eigen-achtertuin’ politiek alsmede die van de naïeve barmhartigen, is dat zij beide compleet gedreven worden door de emoties van de Nederlanders zelf, en niets te maken hebben met enig begrip van de kern van de Syrië of andere vluchtelingen problematieken. Daarom lossen zij niets op en verknopen de eindeloze kluwe alleen maar meer totdat iemand deze alleen nog maar met de botte bijl kan ontwarren.

De situatie ‘in de regio’

Theoretisch is opvang in de regio misschien helemaal niet zo’n gek idee. Het liefst zouden alle Syriërs ‘in de regio’ worden opgevangen, namelijk in hun eigen land, maar voor hen is de Syrië Crisis nu eenmaal geen ver-van-hun-bed show. Al toen ik voor de Arabische Lente begon in Syrië woonde en werkte, werd het mij duidelijk dat achter de facade van Romeinse tempels en Arabische snuisterijen, een diep gecorrumpeerde staat en samenleving schuil ging. Met de Arabische Lente dachten de Syriërs dit in hun naïviteit te veranderen. Een oorlog zonder directe uitkomst is het voorlopige resultaat.

Vervolgens vonden en vinden Syriërs zich in hun buurlanden – Libanon, Jordanië en Turkije. Daar ging de ‘internationale gemeenschap’ al dan niet samen met de nationale overheid van dienst – in Turkije was de overheid het meest voortvarend en daarmee het meest controlerend en beperkend, terwijl Jordanië de problemen in grote stedenkampen concentreerd, en ze in Libanon de eerste jaren de vluchtelingencrisis op hun beloop lieten, zonder centrale leiding.

Wat de proponenten van ‘opvang in de regio’ niet lijken te begrijpen en niet lijken te willen begrijpen, is dat ieder van deze landen net als Nederland hun eigen politiek-sociale dynamiek hebben. Op soortgelijke wijze drijft de politiek van de naieve barmhartigen niet op een begrip van de ellende van de vluchtelingen, maar op de eigen emotie die gepaard gaat met het zien van de verschrikkelijke foto van het aangewassen kindje in Bodrum.

De dynamiek in de regio is er een die zich nog maar net een paar generaties met veel moeite uit de westerse koloniale wurggreep heeft los geworsteld en vervolgens met burgeroorlogen, interne bevolkingspolitiek en collectieve identiteits-schizofrenie geconfronteerd zag. Allemaal problemen die westerse overheden, ontwikkelingsorganisaties en bedrijven, allen met een dubbele agenda, vervolgens wel voor deze arme mensen op zouden komen lossen. Met averechts resultaat.

In Libanon bijvoorbeeld, waar veel mensen nu veel aan refereren om de gigantische relatieve hoeveelheid vluchtelingen, zijn ze nog steeds niet bekomen van de lokale proxy oorlog die de burgeroorlog daar was en zitten honderdduizenden Palestijnse vluchtelingen nog steeds weggestopt in kampen te wachten op een oplossing van het Israel – Palestina conflict, waar hun voormalige Europese broodheren hen mee opscheepten.

Ook in Libanon vind je enerzijds barmhartigen en anderzijds mensen met een niet-in-mijn-achtertuin houding. De druk van de laatste jaren en de totaal inadequate manier waarop beide niet functionerende overheid en internationale hulp gemeenschap met deze crisis zijn omgegaan, zorgt ervoor dat het ‘niet-in-mijn-achtertuin’ kamp de overhand heeft gekregen, wat heeft geresulteerd sinds het begin van 2015 in een actieve ontmoedigingspolitiek voor Syrische vluchtelingen, door het instellen van strikte arbeidsquotas en een moeilijk te verkrijgen werkvergunning.

Kortom: het idee om het probleem van de Syrische vluchtelingen in de achtertuin van de buren te gaan oplossen, werkt niet omdat de buren ieder momenteel in hun eigen diepe huwelijkscrisis zitten. Als al deze oplossingen niet werken, komen wij uiteindelijk weer terug bij de kern van het probleem: Dat de westerse gemeenschap vol bombarie en met grote beloften de Syrische mensen vier, vijf jaar geleden steunden in de Arabische Lente, maar toen puntje bij paaltje kwam Assad zijn eigen bevolking liet uitmoorden en Syrië de facto openstelde voor de stichting van een Islamitische terror staat.

Wachten tot het ook hier genoeg pijn begint te doen

Dit brengt mij terug bij het totale gebrek aan kennis en begrip van Nederlanders met wat er bij de buren in Syrië gebeurt. De laatste decennia heeft Nederland zich terug getrokken achter de geraniums van Wilders & Co. De problemen in eigen land, relatief beperkt, hebben ervoor gezorgd dat ons begrip van onze omgeving steeds beperkter is geworden. En zo zien wij veel te laat in dat ‘hun’ problemen onze problemen zijn.

Een maand of wat geleden, woonde ik een academische conferentie over “Syria; Moving Beyond the Stalemate” bij. Een gelauwerde Amerikaanse sociale wetenschapper projecteerde zijn concept van de “wederzijds pijnlijke patstelling” op de Syrië crisis: slechts als het echt pijn gaat doen voor de verschillende partijen zijn zij bereid om tot een oplossing te komen en dan nog is het een lange weg voordat dit ook daadwerkelijk gebeurd.

De conclusie van de conferentie was dat de belangrijkste partijen in het Syrië conflict – de Assad regering, IS, de gematigde oppositie, de koerden, alsook hun internationale steunlanden – zich zo hebben ingegraven, dat een oplossing niet in zicht is.

Maar misschien dat wij het concept van de “wederzijds pijnlijke padstelling” beter op Europa en het Midden Oosten hadden kunnen projecteren. Nadat Europa zijn struisvogelnek jarenlang diep in het zand heeft gestoken, begint de Syrië Crisis hier nu in Europa langzaamaan pijn te doen: Zowel aan onze ogen, wanneer wij kinderen zien aanspoelen aan onze vakantiestranden en aan onze geraniums die tuintje voor tuintje vertrapt zullen worden.

Laten wij hopen dat het snel zoveel pijn begint te doen, dat wij echte oplossingen gaan zoeken voor de vluchtelingenproblematiek. De echte oplossing begint bij het begrijpen van het probleem. Het echte probleem ligt in Syrie en omliggende landen. Het is hoog tijd dat wij een helder beeld krijgen van een probleem dat nu alleen maar vertroebelt wordt door de projectie van de Nederlandse perceptie. Een helder beeld dus vanuit het perspectief van hen die het aan den lijfe ondervinden.