Syrische korte films IFFR: Een blik op een samenleving in hechtenis voor de onthechting

De documentaires van aanstormend Syrisch film talent die tijdelijk buiten Syrië vertoond worden op het Internationaal Rotterdams Film Festival, geven een blik op een gesloten wereld die met de huidige ontwikkelingen geschiedenis lijkt te zijn geworden. Het is een rijk geschakeerd kleurrijk beeld van een land in hechtenis voor de onthechting die nu gaande is. – Rotterdam, Donderdag 2 Januari 2011

Image

Gesprek tussen filmmaker Hazem Alhamwi en Bas Heijne tijdens paneldiscussie Syrische documentaires bij International Film Festival Rotterdam

Zoals Soudade Kaadan, maker van de korte documentaire “Two cities and a prison” opmerkte tijdens de paneldiscussie geleid door Bas Heijne die ’s avonds een dag van Syrische indrukken afsloot, was het thema dat als rode draad door het programma liep een beeld van hechtenis. Een beeld van hechtenis enerzijds en van fundamentele onthechting anderzijds. Onthechting als vlucht. Onthechting als gekte. Of onthechting als enige manier om aan de gekte te ontsnappen.

Het was zoals Bas Heijne opmerkte in tegenstelling tot een vorige generatie filmmakers een klaar en realistisch beeld. Nog steeds met eenzelfde soort metaforische beeldtaal als de vorige generatie gebruikte, maar meer als een bloemlezing van beelden, van “individuele indrukken in plaats van een  collectief statement”, aldus Hazem Alhamwi, maker van “Stone Bird” en “The Right Side of That Road”.

In drie blokken opgedeeld begon donderdag 2 februari met twee films die het leven van twee excentriekelingen  aan de rand van de Syrische samenleving lieten zien. De zogenaamde gekken die de gekte ontvluchten. “Flint Mountain” van Nidal Hassan is een portret van een oude steenhouwer die zich aan het eind van zijn leven als excentrieke zonderling terug trekt in de bergen in het noorden, om daar als ‘waarnemend kunstenaar’ de vormen die de stenen zoals de natuur die heeft gevormd, in een expositie uit te lichten. In “Stone bird” van Hazem Alhamwi staat het contrast van een zonderlinge zwerver met zijn omgeving centraal. Langzaam komt uit de raggen en vodden van Abu Hajar, wat zoiets als “een man met een steen betekend”, een tragisch persoonlijk verhaal naar boven.

Het tweede blok was het meest experimentele van de drie. Vooral de 4 eerste zeer korte films “They were here”, “Before Vanishing”, “The Right Side of That Road” en “City of Emptiness” van respectievelijk Ammar Al-Beik, Joude Gorani, Hazem Alhamwi en Ali Sheikh Khurd, geven een verstilt beeld van een verstilde wereld. Een wereld die in een schoon-tragische staat van verschoten beeld en kleur verkeerde voordat de Syrische revolutie onze nieuwsbulletins bevolkte.

Image

Overzichtsfoto paneldiscussie Syrische documentairemakers Internationaal Film Festival Rotterdam met Bas Heijne. 

“Silence” van Rami Farah, de laatste film van het tweede blok geeft een beeld van de politiek achter deze verstilde ingesloten samenleving. Vanuit het perspectief van een 100 jaar oude man en een lokale Syrische cultureel functionaris wordt de Syrische staatstragedie het verlies van de Golan hoogvlakte verbeeld. Ook deze film over de Golan hoogvlakte in 1967 door Israël ingenomen, die decennialang als afleiding van de binnenlandse misstanden diende, geeft met de huidige opstanden in Syrië een beeld van een nu verdwenen verstilde politieke realiteit.

Tot slot waren er “Two cities and a prison” van Soudade Kaadan en “Foam” van Reem Ali. De eerste film volgt eerst een reizend toneelgezelschap dat sociale issues aan de kaak stelt om vervolgens in ‘close-up’ de jongens in een jeugdgevangenis die aan een soortgelijk toneelproject mee doen, te filmen. Terwijl het eerste deel van de film vooral de sociale stugheid van de ingesloten Syrische samenleving in beeld brengt, geeft het tweede deel van de film uiting van binnenuit aan de fysiek geslotenheid van Syrië. De film excelleert vooral door de haarfijne close-ups van de ogen, de wangen, de lippen en de wimpers van de jongens (om hen niet herkenbaar in beeld te brengen).

“Foam” geeft in eerste instantie een licht beeld van een verstandelijk gehandicapte man. Door en om deze man heen, wordt echter langzaam het tragische verhaal verteld van zijn zus, die jarenlang vast heeft gezeten als communiste in Syrische gevangenissen. Het contrast tussen de ogenschijnlijke onbevangenheid van de man en de zwaarte van de last van zijn zus, is op pakkende wijze een metafoor voor de pure schoonheid van Syrië en zijn mensen, en de zwaarte van hun lot.

In zijn geheel geeft het perspectief van korte Syrische documentaires een beeld van een samenleving die voor velen ver weg lijkt, maar het laatste jaar opeens dichterbij is gekomen. Voor de onbekende kijker is het waarschijnlijk eerst een onwennig beeld, met een beeldtaal die nog hier en daar de experimentele naïviteit van een ingesloten samenleving draagt. Maar deze documentaires geven ook een blik op de schoonheid van een land dat decennialang het afgesloten hart van het Midden Oosten vormde.

Image

Debat in de zaal met filmmaakster Reem Ali tijdens paneldiscussie Syrische documentaires bij International Film Festival Rotterdam.

Als een steen, die als je hem openbreekt een overvloed aan kleur geeft, geven deze beelddocumenten een blik in een wereld die nu ook van binnenuit verbrokkelt. Maar zoals Reem Ali aan het einde van de paneldiscussie in het Arabisch zei: “Nu de revolutie zich over Syrië uitspreid begrijpen wij waarom de vorige generatie symbolen gebruikte. Maar wij gaan niet terug naar symbolen, nu wij aan de revolutie zijn begonnen, blijven wij ‘direct’” en realistisch.”

Ruben Elsinga heeft Internationale Betrekkingen gestudeerd aan de London School of Economics and Political Science (LSE) waar hij zich specialiseerde in de studie van het Midden Oosten en de verhouding tussen religie en politiek. Na zijn studie heeft hij anderhalf jaar in Syrië gewoond, waar hij werkte voor het Nederlands Academisch Instituut en onder andere het filmprogramma organiseerde. Hij publiceert onder andere over het Midden Oosten op het blog van het Goethe Institut in Cairo http://blog.goethe.de/transit/ en op zijn eigen blog http://www.rubenelsinga.wordpress.com

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s